107 Urodziny mjr. Zygmunta Szendzielarza ps. Łupaszka 

Mjr Zygmunt Szendzielarz ps. ŁUPASZKA urodził się 12 marca 1910 roku w Stryju (dzisiejsza Ukraina). Przygoda Zygmunta z wojskiem rozpoczęła się w 1931 roku. 5 sierpnia 1934 roku, w wieku 24 lat, młody Zygmunt kończy szkołę w Grudziądzu i trafia do 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich w Wilnie w stopniu podporucznika. W tym samym czasie poznaje swoją przyszłą żonę, Annę Swolkień, którą poślubia 28 stycznia 1939 roku. Nie był to szczęśliwy związek, para doczekała się jednak córki, której dano na imię Basia (zm. 30 marca 2012 r.). Żona Anna była kurierką AK i została aresztowana w 1943 roku. Niemcy wywieźli ją na roboty w głąb Rzeszy, gdzie zginęła podczas nalotu na Wagenschwend 24 lutego 1945 roku. 
Kampania wrześniowa 

Podczas kampanii polskiej 1939 roku porucznik Szendzielarz dowodził 2 szwadronem 4 Pułku Ułanów. Jego szwadron wyróżnił się w walkach toczonych 8 września na drodze Radom – Kozienice, z oddziałem zmechanizowanej, wspartej czołgami, piechoty niemieckiej. 9 września, w czasie obrony dostępu do mostu na Wiśle pod Maciejowicami, por. Szendzielarz doskonale zorganizował przeprawę przez rzekę i razem z rannymi, bronią ciężką i napotkanym po drodze dowódcą pułku, przeprawił się bez strat na prawy brzeg Wisły. Starsi stopniem i wiekiem dowódcy szwadronów pułku ponieśli na przeprawie duże straty w ludziach, broni ciężkiej i koniach a pułk uległ po przeprawie rozproszeniu na przeszło 20 km przestrzeni. Za swoją postawę w walkach wrześniowych i umiejętne dowodzenie szwadronem por. Szendzielarz odznaczony został Krzyżem Virtuti Militari V klasy. Po zakończeniu zmagań i nieudanej próbie przedostania się do Francji, por. Szendzielarz wrócił do Wilna. 
W konspiracji 

Do konspiracji por. Szendzielarz wstąpił w1940 roku. Znalazł się w strukturach tak zwanych Kół Pułkowych i przyjął pseudonim ŁUPASZKA po sławnym wileńskim zagończyku z wojny 1920 roku płk. Henryku Dąbrowskim. Dowodził nimi ppłk Aleksander Krzyżanowski Wilk , późniejszy Komendant Okręgu AK w Wilnie. W 1943 roku, Łupaszko na stałe zaangażował się w pracę konspiracyjną. Jego konspiracyjna działalność zostaje doceniona przez zwierzchników. 

Na początku 1943 r., Łupaszka zostaje powołany do bezpośredniej dyspozycji Komendanta Wileńskiego Okręgu AK ppłk. Krzyżanowskiego Wilka oraz awansowany na stopień rotmistrza. W sierpniu tego samego roku zostaje skierowany na dowódcę, działającego nad jeziorem Narocz oddziału AK por. Burzyńskiego Kmicic . Okazało się jednak że porucznik został pod pretekstem zorganizowania wspólnej akcji przeciwko Niemcom wezwany na naradę na teren bazy sowieckiej, gdzie z towarzyszącymi mu żołnierzami został zamordowany. Poinformowany o sytuacji Łupaszka nawiązał kontakt z pozostającymi w bazie partyzantami por. Burzyńskiego. 

Do oddziału Łupaszki , powstałego z ludzi por. Burzyńskiego, licznie garnęli się ochotnicy i oddział otrzymał nazwę 5 Wileńskiej Brygady AK, potocznie zaś zwanej Brygadą Śmierci . 

Terenem operacyjnym brygady były tereny na wschód od Wilna, a cechą charakterystyczną ciągłe przemieszczanie się, co utrudniało jego namierzenie i rozbicie. Głównym zadaniem oddziału była ochrona polskich wsi przed grabieżami sowieckimi, a także walka z Niemcami i milicją litewską. 

5 kwietnia 1945 roku Łupaszko wyznaczył na dzień koncentracji całej brygady, która miała działać w okolicach Bielska Podlaskiego i Wysokiego Mazowieckiego. Głównym zadaniem oddziału było likwidowanie funkcjonariuszy NKWD i UBP oraz żołnierzy Armii Czerwonej, WP i KBW. 
Ostatnia koncentracja 

7 września nastąpiła ostatnia koncentracja brygady. Kilka dni wcześniej Łupaszko otrzymał rozkaz rozwiązania oddziału. Ponowne rozformowanie brygady nie zakończyło działalności konspiracyjnej mjr. Szendzielarza, który udał się do Gdańska, gdzie działała Komenda Wileńskiego Okręgu AK-DSZ. Po nawiązaniu kontaktu z komendantem, mjr. Antonim Olechnowiczem Pohoreckim , Łupaszka rozpoczął pracę propagandową. Pod koniec listopada opuścił Gdańsk i udał się doSztumu, gdzie dalej prowadził działalność propagandową. W międzyczasie rozwiązano Delegaturę Sił Zbrojnych, a w jej miejsce 9 września 1945 roku powołano Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość . 

Działalność propagandowa Łupaszki nie trwała długo. 26 lutego 1946 roku wydano rozkaz o utworzeniu 6 Brygady Wileńskiej w oparciu o były 1 szwadron 5 Wileńskiej Brygady. Oddziałem dowodził podkomendny Łupaszki , ppor. Lucjan Minkiewicz Wiktor . Mimo oporów Komendanta Wileńskiego Okręgu, 14 kwietnia Łupaszko odtworzył 5 Wileńską Brygadę AK. Na wiosnę 1946 roku dowodził już dwoma kadrowymi oddziałami. 

Brygady Łupaszki operowały głównie na terenie Pomorza i walczyły z żołnierzami LWP, funkcjonariuszami UBP i MO oraz brały udział przy rozbrajaniu i rozbijaniu struktur terenowych reżimowej władzy. 

Komuniści podtrzymywali w raportach, że partyzanci Łupaszki byli bezdusznymi mordercami. Przed nadchodzącym referendum władze rozpoczęły zmasowane aresztowania, które znacznie osłabiały morale partyzantów. 

Na początku 1946 roku liczebność 5 Brygady nie przekraczała osiemdziesięciu partyzantów, w sierpniu było ich już tylko czterdziestu pięciu. 

Na wiosnę 1947 roku zapadły ważne decyzje w oddziałach dowodzonych przez Łupaszkę . Podczas koncentracji w dniach 19 24 marca mjr Szendzielarz zwolnił tych podkomendnych, którzy chcieli się ujawnić. Pozostał z czterdziestoma partyzantami i rozwiązał 5 Wileńską Brygadę AK już po raz ostatni. Pod koniec kwietnia, po spotkaniu z Komendantem Wileńskiego Okręgu AK, mjr. Olechnowiczem w Warszawie, a także po próbie nawiązania kontaktu przez UBP, Łupaszko przedstawił warunki, na których mógł rozwiązać oddział. Sam 29 kwietnia udał się na Śląsk. 

W miejscowości Królowa, mjr Szendzielarz próbował stworzyć sobie i bliskim namiastkę normalnego życia, prowadząc gospodarstwo rolne. Zamieszkał tam ztowarzyszką życia, Lidią Lwow Lalą , podkomendnym Mieciem i żoną kuriera Orszaka . Jednak pobyt trwał jedynie miesiąc. GdyMO zaczęło interesować się nowymi mieszkańcami, wyjechał z Lidią do Zakopanego. Niestety próba powrotu do cywilnego życia nie udała się. W czerwcu 1948 roku zaczęła się akcja UBP podkryptonimem Akcja X . Aresztowano niemal wszystkich członków Wileńskiego Okręgu AK. 

30 czerwca 1948 roku UBP wytropiło iaresztowało również mjr. Szendzielarza, który w tym czasie przebywał w miejscowości Osielec. 
Proces 

Łupaszko najpierw trafił do Myślenic, a później do Krakowa. Następnego dnia przewieziono go samolotem do Warszawy iumieszczono w budynku przy ulicy Koszykowej, gdzie mieściło się Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego. Po wstępnych przesłuchaniach został osadzony w więzieniu Mokotowskim przy Rakowieckiej, w Pawilonie X, gdzie przebywał do 8 lutego 1951 roku. Był przesłuchiwany około pięćdziesięciu razy. Najprawdopodobniej nie torturowano go, ponieważ los Łupaszki był już przesądzony. 

Resort bezpieczeństwa postanowił zorganizować członkom Wileńskiego Okręgu AK pokazowy proces, który rozpoczął się 23 października 1950 roku wWojskowym Sądzie Rejonowym w Warszawie. Na ławie oskarżonych oprócz Łupaszki zasiedli: ppłk Antoni Olechnowicz Pohorecki , kpt. Henryk Borowski Trzmiel , ppor. Lucjan Minkiewicz Wiktor , Lidia Lwow Lala i sanitariuszka Wanda Minkiewicz Danka . 

Rozprawie przewodniczył mjr Mieczysław Widaj, o którym mówiono, że zostawił za sobą mnóstwo krzyży. 

Łupaszkę bronił adwokat z urzędu Edward Rettinger. Szendzielarz zeznawał w drugim i trzecim dniu rozprawy, która zakończyła się 2 listopada. Spośród postawionych mu zarzutów Łupaszka przyznał się, żebył członkiem nielegalnej organizacji, prowadził walki z partyzantami sowieckimi i uważał Sowietów za stronę atakującą. Potwierdził także, że jego brygady atakowały funkcjonariuszy UBP, NKWD, PPR i MO, zaznaczając przy tym, że wykonywał rozkazy przełożonych. Zaprzeczył współpracy z Niemcami. 

Przyznanie się do tych zarzutów wystarczyło do skazania go i pozostałych oskarżonych na karę śmierci. Jedynie kobiety dostały łagodniejsze wyroki. Doczasu wykonania wyroku mjr Szendzielarz nie skorzystał z prawa łaski i nadal przebywał w karcerze na Rakowieckiej. Wyrok na Łupaszce właściwie kilkanaście wyroków, po jednym za każdy zarzut wykonano 8 lutego 1951 roku o 20.15, strzałem wtył głowy. Ciało zostało pochowane w tajemnicy w nieznanym przez lata miejscu. Trwające kilkadziesiąt lat poszukiwania miejsca spoczynku ofiary komunistycznego mordu zostały uwieńczone sukcesem. Wiosną 2013 r. badacze Instytutu Pamięci Narodowej odkryli i zabezpieczyli jego szczątki podczas prac ekshumacyjnych na terenie Kwatery na Łączce, na Powązkach Wojskowych. 
Odznaczenia 

Za udział w kampanii wrześniowej 1939 roku został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V klasy. W styczniu 1944 roku mjr Szendzielarz został odznaczony Krzyżem Walecznych przez Komendanta Okręgu, płk. Aleksandra Krzyżanowskiego ps. Wilk . 25 czerwca 1988 roku prezydent Polski na Uchodźstwie w uznaniu wybitnych czynów w czasie wojny nadał mjr. Szendzielarzowi Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari. Pośmiertnie, postanowieniem prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 9 listopada 2007 r. za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej został, wraz z dwoma innymi żołnierzami niezłomnymi Kazimierzem Kamieńskim i Władysławem Łukasiukiem odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski. 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s